Mark Price nədir və qiymət likvidasiya səviyyəsinə çatmadan mövqe niyə bağlanır?

Likvidasiya bildirişi gələndə ilk reaksiya adətən eyni olur: «Qrafikdəki qiymət mənim likvidasiya səviyyəmə toxunmadı axı». Qrafiki düzgün oxuyursunuz — sadəcə mövqeyi bağlayan rəqəm qrafikdəki Last Price deyil, ayrıca hesablanan Mark Price-dır. Aşağıda bu iki qiymətin fərqi, Mark Price-ın açıq düsturu və mövqe panelindəki hansı sahələrin məhz Mark Price ilə hərəkət etdiyi izah olunur.

Last Price icra qiymətidir, Mark Price dəyər qiymətidir

Last Price — həmin kontraktın order kitabında baş vermiş sonuncu real icranın qiymətidir. O yalnız bir bazarda olanı göstərir. Likvidlik nazikləşəndə bir iri order Last Price-ı bir neçə saniyəyə aşağı «deşib» geri qaytara bilər.

Mark Price isə birjanın kontrakt üçün hesabladığı ədalətli dəyər göstəricisidir. Binance-in rəsmi qaydalar səhifəsində qeyd olunur ki, Price Index bir birjanın son qiymətini yox, aktivin bir neçə birjadakı qiymətini nəzərə alır və bu, qiymət oynaqlığından və manipulyasiyadan yaranan riski azaltmaq üçündür.

Mark Price hansı düsturla alınır

USDⓈ-M daimi (perpetual) kontraktlar üçün rəsmi sənəddəki düstur üç ədədin medianıdır:

Mark Price = Median(Price 1, Price 2, Contract Price)

Burada:

• Price 1 = Price Index × (1 + son Funding Rate × (növbəti ödənişə qalan vaxt ÷ funding dövrü))
• Price 2 = Price Index + hərəkətli orta Basis
• Contract Price — həmin kontraktın öz Last Price-ı

Hərəkətli orta Basis rəsmi tərifə görə Sum[(Bid1 + Ask1) ÷ 2 − PI] ÷ 30 kimi hesablanır: 30 saniyə ərzində saniyədə bir dəfə götürülən 30 ölçü nöqtəsi. Bu göstərici kontrakt order kitabının orta qiymətinin spot indeksdən nə qədər yuxarıda və ya aşağıda olduğunu ölçür.

Median addımı ən vacib hissədir. Kontraktın öz qiyməti bir anlıq ekstremal səviyyəyə atılanda o, üç ədəd arasında ən böyük və ya ən kiçik olur — median isə avtomatik olaraq spot indeksə söykənən digər iki ədədin birinə düşür. Buna görə də sancma (spike) anlarında Mark Price Last Price-ın arxasınca getmir.

Rəqəmlərlə bir nümunə

Tutaq ki, ETHUSDT daimi kontraktında hansısa an üçün Price Index 3,000 USDT-dir, 30 saniyəlik hərəkətli orta Basis +1.5 USDT, son Funding Rate 0.005%, növbəti ödənişə isə 8 saatlıq dövrün dörddə biri, yəni 2 saat qalıb.

• Price 1 = 3,000 × (1 + 0.00005 × 0.25) = 3,000.0375
• Price 2 = 3,000 + 1.5 = 3,001.5
• Bu anda iri satış orderi Contract Price-ı 2,960-a endirir

Üç ədədin medianı 3,000.0375-dir — deməli Mark Price təxminən 3,000.04 olaraq qalır. Ekranda Last Price 2,960 görünsə də, likvidasiyanı yoxlayan mexanizm hələ də 3,000.04 ilə işləyir. Əks halda, Contract Price 3,000.04 ilə 3,001.5 aralığında olsaydı, median elə onun özü olacaq və iki qiymət praktiki olaraq üst-üstə düşəcəkdi.

Bütün rəqəmlər dərs məqsədilə seçilmiş fərziyyələrdir; düsturun özü yuxarıda göstərilən rəsmi səhifədən götürülüb.

Price Index-in qoruyucu qaydaları

Price Index bir neçə spot birjanın çəkili ortasıdır, ona görə də tək bir bazarın nasazlığı bütün hesablamanı yerindən oynatmasın deyə əlavə qoruma var. Rəsmi qaydaya görə, hər hansı mənbənin son qiyməti bütün mənbələrin medianından 3%-dən çox kənara çıxırsa, həmin mənbənin dəyəri dərhal medianın 1.03 və ya 0.97 mislində saxlanılır; qiymət 3% çərçivəsinə qayıdandan sonra öz real dəyəri bərpa olunur. Ayrıca siyahıda göstərilən bəzi kontraktlar üçün bu hədd daha sərtdir.

İkinci qoruma bağlantı problemləri ilə bağlıdır: Binance hansısa birjadan məlumat ala bilmirsə və ya həmin birja son beş dəqiqədə ticarət məlumatını yeniləməyibsə, o mənbəyin çəkisi sıfıra endirilir və hesablamadan çıxarılır.

Panelinizdə hansı rəqəmlər Mark Price ilə hərəkət edir

• Reallaşmamış mənfəət/zərər (Unrealized PnL) Mark Price əsasında hesablanır. Buna görə ticarət seyrək olanda belə mövqedəki kağız zərər dəyişməyə davam edir.
• Likvidasiyanın işə düşməsi Mark Price ilə saxlama marjası (maintenance margin) səviyyəsinin müqayisəsindən asılıdır.
• Reallaşmış mənfəət/zərər isə faktiki icra qiyməti ilə hesablanır — mövqeni bağladıqdan sonra yekun rəqəmin kağız nəticədən fərqlənməsinin səbəbi budur.
• Stop order-lərin işə düşməsi sizin seçdiyiniz trigger tipindən asılıdır: order panelində Mark Price və Last Price arasında seçim var və məhz bu seçim stop-unuzun sancmaya düşüb-düşməyəcəyini müəyyən edir.

Mövqe bağlananda nəyi yoxlamaq lazımdır

1. Birjanın likvidasiya qeydini açın və orada göstərilən trigger qiymətinin Mark Price, yoxsa Last Price olduğuna baxın.
2. Həmin dəqiqənin Price Index tarixçəsini yoxlayın: bütün spot bazar hərəkət edib, yoxsa yalnız bu kontraktın order kitabı?
3. Mövqenin o andakı effektiv marjasını və risk pilləsinə uyğun saxlama marjası faizini hesablayın — sərhədin necə alındığı likvidasiya qiymətinin hesablanması yazısında addım-addım göstərilib, rəqəmləri isə likvidasiya qiyməti kalkulyatorunda yoxlaya bilərsiniz.
4. Stop order-in trigger tipini yoxlayın; Last Price seçilmişdirsə, sancma doğrudan da ona toxuna bilər.
5. Cross marja istifadə edirsinizsə, hesabdakı digər mövqelərin zərərinin ümumi kapitalı yeyib-yemədiyinə baxın — iki rejimin fərqi Cross və Isolated marja müqayisəsində izah olunub.

Tez-tez yanılınan üç məqam

«Mark Price-ı birja istədiyi kimi təyin edir.» Düsturun hər hissəsinin açıq tərifi var: spot indeks, order kitabının orta qiyməti və funding dərəcəsi. Fərq adətən qaydadan yox, ölçü anının seçilməsindən yaranır. Price 1 daxilindəki funding həddi isə Funding Fee hesablamasını birbaşa dəyərləndirməyə bağlayır.

«Mark Price sancmadan tam qoruyur.» Median qaydası tək bir order kitabının təsirini zəiflədir, amma spot bazarın özü düşürsə, Price Index də onunla enir və Mark Price sizin sərhədinizə çatır.

«İki qiymət həmişə eyni olmalıdır.» Sakit bazarda onlar çox yaxındır, fərqin özü isə məlumatdır: davamlı müsbət Basis kontraktın spotdan bahalı olduğunu göstərir və adətən müsbət funding dərəcəsi ilə müşayiət olunur.

Mark Price mövqenin nə qədər təhlükəsiz olduğunu ölçmək üçündür, istiqamət proqnozu üçün deyil. Burada göstərilən düsturlar Binance-in açıq qaydalarına əsaslanır; digər birjalarda tərif tam eyni olmaya bilər, ona görə istifadə etdiyiniz platformanın öz sənədini ayrıca yoxlayın.